گفت و گوی وبلاگ تیرگان با عارف محمدی، به کوشش بهاره گلزاری

گفت و گوی وبلاگ تیرگان با عارف محمدی، به کوشش بهاره گلزاری

عارف محمدی، هنرمند ساکن تورنتو است که به عنوان مشاور در بخش سینما با تیرگان همکاری می‌کند. از طرف وبلاگ تیرگان با او گفت‌وگوی کوتاهی داشته‌ایم که در زیر می‌خوانید.

 

ممکن است کمی از پیشینه ی خودتان در زمینه های هنری و اجتماعی برای ما بگویید؟

از سن 12 سالگی به عنوان بازیگر و کارگردان در نمایش‌هایی که در مدرسه اجرا می‌شد به فعالیت پرداختم. پس از اخذ دیپلم متوسطه یک دوره دو ساله را در انجمن سینمای جوان کرج در رشته کارگردانی به پایان رساندم. هم‌زمان با تحصیل در دانشگاه آزاد کرج در رشته ادبیات فارسی، دوره تدوین را نیز در مرکز فیلم‌سازی باغ فردوس تهران طی کردم. از سال 1365 تا 1374 در تئاتر و سینمای حرفه‌ای با عنوان دستیارمشغول فعالیت شدم که اولین همکاری ام نیز با مهران مدیری و ویدا قهرمانی در تئاتر ساعت عمو اسکندر در سال 1365  بود. پس از ساخت چند فیلم کوتاه برای سینمای جوان کرج مثلما هیچ ، ما نگاه” “ آشغال، انسان و خورشید” “ آن شب سرد زمستان”  به عنوان دستیار دوم کارگردان در فیلم سال‌های بیقراری (مسعود نوابی) همکاری کردم. در سال1999 به کانادا مهاجرت کردم وبه عنوان نویسنده و تهیه کننده و مجری برنامه فیلم و سینما در تلویزیون و هم‌چنین به عنوان منتقد فیلم  دررسانه‌های فارسی زبان  شروع به کار کردم. یک دوره دو ساله مددکاری اجتماعی در شاخه مشاوره در امور مهاجران را نیز با مدرک فوق دیپلم از کالج جورج براون کانادا به پایان بردم که آن‌ را تجربه خوبی در شناخت مسایل و مشکلات مهاجران ارزیابی می کنم. یکی از دستاوردهای آن پلی بود که بین سینما و مشکلات اجتماعی در قالب گفتگوبا کارشناسان مسائل اجتماعی زدم. تلفیق آن با فیلمهای سینمایی موضوعات را برای مخاطب جذاب می‌کرد. از سال 2001 تا کنون با هفته‌نامه‌ها  و سایت‌های متعددی در ایران و خارج از ایران همکاری داشته‌ام وعلاوه بر بررسی فیلم‌های روز سینمای ایران و جهان، گفت‌وگوهای زیادی با هنرمندان مطرح ایرانی مثل بهروز وثوقی، عباس کیا رستمی، بهمن قبادی،  جعفر پناهی ، مجید مجیدی ، پرویز پرستویی، اصغر فرهادی،  فاطمه معتمد آریا، آیدین آغداشلو، بابک بیات، فریبرز لاچینی و… در زمینه سینما داشته‌ام که مجموعه برخی از این گفت‌و‌گوها در قالب کتابی به عنوان سینمای ایران: امروز، دیروز دو سال پیش در ایران منتشر شد.

سه  مستند در خارج از کشور تهیه و کارگردانی  کرده‌ام که اولی با نام اتوبوس درباره اولین راننده اتوبوس زن  در ایران به در خواست کالج جورج براون در تورنتو به ارشیو مطا لعاتی رشته های علوم انسانی اهدا شده و دومی، مستندی به نام افق روشن  در باره اولین مکانیک زن ایران است. آخرین مستندم  با نام بازمانده ای از ماگادان تاکنون در چند جشنواره بین المللی شرکت کرده و جوایز متعددی را نیز کسب کرده است.  از جمله جایزه بهترین مستند تلویزیونی رسانه های قومی کانادا در سال 2014 . در سال 2003 گروه فرهنگی و هنری موج نو را به منظور برگزاری جلسات نقد و بررسی و آموزش سینما برای علاقمندان در شهر تورنتو تاسیس کردم که برگزاری مراسم بزرگداشت هنرمندانی چون جعفر والی (با حضور خودش) و مهین اسکویی و رضا ژیان نیز بخشی از فعالیتهای این گروه بوده است.  برگزاری بزرگداشت بهروز وثوقی در تورنتو در سال 2007  و برگزاری کارگاه فیلمسازی با اصغر فرهادی تنها برنده ایرانی اسکار  از مهمترین رویداد های هنری  جامعه ایرانی بود  که در تحقق آنها کوشش زیادی کردیم.

در زمینه فعالیتهای داوطلبانه در حد توانم در بسیاری از محافل سینمایی و انجمن های دانشجویی در کانادا به عنوان سخنران شرکت کردم و در جاهایی  هم به عنوان مشاور سینمایی همکاری داشتم.

همکاری شما با تیرگان چگونه شروع شد و روند آن تا امروز به چه شکل بوده است؟

تابستان سال 2005 بود که  سه خانم جوان به سراغم آمدند و در باره فستیوال ایرانی بزرگی  به نام زیر گنبد کبود صحبت کردند   و از من خواستند که  در باره تاریخ سینمای ایران در این فستیوال سخنرانی کنم. حقیقت این است که در ابتدا گمان کردم مثل دیگر پیشنهاداتی ست که به من شده بود و فقط در حد یک ایده تمام شده بود. خیلی جدی نگرفتم به خصوص اینکه تاریخ برگزرای را 9 ماه بعد اعلام کردند. با خودم گفتم کدام برنامه ایرانی را سراغ داری که از 9 ماه قبل برنامه ریزی بشه. همینطوری پیشنهاد رو پذیرفتم اما رفته رفته متوجه شدم این جوانها و این برنامه ریزی با همه آنچه که تا به حال در جامعه ایرانی دیده بودم متفاوت است. دست اندرکارانی که بسیار منظم ، پیگیر و با جدیت و علاقه کارها را دنبال میکردند . به هر حال مارچ 2006 رسید و فستیوال تیرگان که اولین دور آن  زیر گنبد کبود نام داشت  شروع و با استقبال کم نظیری روبرو شد. همکاری من با تیرگان نیز از همان دوره  رقم خورد. بعد از آن در همه دوره‌ها ی تیرگان به عنوان مشاور بخش سینما و یکبار هم ادبیات حضور داشتم… به استثنای سال 2013 که خودم با فیلم بازمانده ای از ماگادان به عنوان فیلمساز شرکت داشتم.   به هر حال این همکاری از ابتدا با توجه به لطف و توجه ای که مدیران جشنواره تیرگان به خصوص اقای آرین نژاد به من به عنوان یک دست اندرکار سینمایی در جامعه ایرانی تورنتو داشته‌اند با صمیمیت و علاقه آغاز شده و هر دوره که لازم بدانند ادامه خواهد داشت و هر گاه هم که من حضور نداشته باشم مطمئنا دوستان و همکاران دیگر در حوزه سینما، تیرگان را یاری خواهند کرد.

 

به عقیده ی شما تیرگان در شکل دهی جامعه ی ایرانی خارج از کشور تا چه اندازه تاثیر گذار است و به چه نحو به بلوغ اجتماعی ایرانیان کمک میکند؟

با توجه به رشد روز افزون جامعه ایرانی مهاجر در کانادا و به خصوص شهر تورنتو وجود مراکز و فستیوالهای فرهنگی و هنری نقش مهمی در جذب و گردهمایی ایرانیان ، فارغ از گرایشات و دیدگاه های سیاسی و اجتماعی داشته است.  ما ملتی هستیم که صرف نظر از بحرانهایی که چند دهه درگیر آن بوده ایم هر کجای دنیا که باشیم به خاطر پیشینه تاریخی و فرهنگی و قدمتی که داریم دیر یا زود  همچون  جوامع چینی، ایتالیایی، یونانی و هندی جذب جامعه خودمان میشویم و تلاش میکنیم با  وجود مشکلات و درگیری ها و تضادهای فردی و گروهی،  ایرانی کوچک برای خودمان بسازیم. چرا که ما در هر زمینه فرهنگی و هنری حرفی برای گفتن داریم اگرچه غبار رخدادهای تلخ، داشته‌هایمان را به فراموشی سپرده باشد.

تیرگان نیز با همین هدف آغاز کرد و با کمک صدها داوطلب در سنین مختلف به ویژه جوانان نسل امروز که بسیار بی دریغ و  خالصانه عمل میکنند ، موفق شد که این فستیوال دو سالانه را تا به امروز ادامه دهد. پس به عقیده من جا دارد جدای از پرداختن به کاستی ها به دستاوردهای ان در گرد هم آوردن ایرانیان آمریکای شمالی و  به ویژه جذب  ده ها هزار بازدیدکننده از ملیتهای مختلف با هدف آشنایی با فرهنگ و هنر ایران بیشتر توجه کنیم.  چرا که حضور یک دست جامعه ایرانی خارج از کشور در یک اتفاق بزرگ فرهنگی و هنری خود نشان از یک بلوغ اجتماعی است.

 

سینمای ایران، در خارج از کشور با چه محدودیتها و موانعی روبهروست؟ نقش تیرگان را در مرتفع کردن این موانع و محدودیتها چه قدر موثر میبینید؟

سینمای ایران در خارج از کشور بیشتر حول محورحضور در فستیوالهای جهانی  بوده . قبل از انقلاب  و تا اواسط دهه 80 میلادی اگرچه  فیلمهای ایرانی در فستیوالهای جهانی حضور داشتند  وتعدادی هم جوایز معتبری برده بودند اما نتوانستند سینمای ایران را در سطح بین المللی مطرح کنند.  ابراهیم گلستان ، هوشنگ شفتی ، فروغ فرخزاد، احمد فاروقی و هژیر داریوش  در دهه شصت  موفق شدند  با فیلمهای مستند  خود جوایزی از جشنواره های کن، ونیز، برلین و لوکارنو  و سن سباستین دریافت کنند. در دهه هفتاد میلادی سینمای داستانی ایران حضور پررنگ تری داشت .  داریوش مهرجویی با گاو، اقای هالو و دایره مینا، بهرام بیضایی با رگبار ، سهراب شهید ثالث با طبیعت بی جان و در غربت ، پرویز کیمیاوی با پ- مثل پلیکان ، مغولها و باغ سنگی ، جوایز معتبری را از فستیوالهای کن و برلین دریافت کردند.  اما پس از نیمه دهه هشتاد میلادی و با تحولات سیاسی و اجتماعی به وجود امده  پس از انقلاب سینمای ایران اینبار با فیلمسازان پیشگامی چون امیر نادری ( دونده)  عباس کیارستمی (خانه دوست کجاست )   و ناصر تقوایی ( ناخدا خورشید )  چهره دیگری از خود در سینمای بین الملل را  مطرح کرد.

دهه نود اوج درخشش سینمای ایران بود که جایزه نخل طلا برای فیلم طعم گیلاس ساخته عباس کیارستمی نگاه جهانیان را به سینمای ایران معطوف کرد.

اما در جواب سوال شما با اشاره به این مقدمه باید بگویم که این فیلمها ی جشنواره ای همه  حقیقت سینمای ایران نیست . این ها فیلمهایی هستند که به سلیقه فستیوالها و ارتباطات بین جشنواره ای شانس حضور در عرصه های بین المللی می یابند و فیلمهایی هم هستند که علیرغم  ساختار خوبشان به خاطر موضوعشان باب طبع جشنواره های غربی  نیستند . پس یکی از راه حل ها برای فرصت دادن به فیلمهای مستقل ایرانی که مهجور هم می‌مانند حضور فستیوالهای فرهنگی و هنری ایرانی  مستقلی چون تیرگان است که بتواند این موقعیت را ولو در مقیاس کوچکتری برای فیلمهای ایرانی مستقل به وجود بیاورد.  کما اینکه خودتان شاهد هستید که در چند سال اخیر تعداد فستیوالهای فیلم ایرانی در کشورهایی که ایرانیان زیادی در آنجا ساکن هستند مثل استرالیا، کانادا و آمریکا رو به افزایش است و این خود  فرصتی ست برای فیلمهای خوب ایرانی که در جشنواره های جهانی انتخاب نمی شوند ولی شانس دیده شدن توسط تماشاگران ایرانی را در گوشه و کنار دنیا  به دست می‌آورند .

ممکن است چند نمونه از قویترین فیلمهای دهه های اخیر سینمای ایران را برای ما نام ببرید؟ نقاط قوت این فیلمها در چه بوده است؟

تعداد فیلمهای خوب در چند دهه اخیر کم نبوده  و نام بردن از انها جواب را طولانی خواهد کرد . اما به طور خلاصه میتوانم بگویم که بخش عمده بهترین آثار سینمای ایران در چند دهه اخیر متعلق به اواسط دهه هشتاد تا اواسط دهه نود میباشد  که من انرا دوران طلایی سینمای ایران نام میبرم . دورانی که در آن فیلمسازان خوبی چون ناصر تقوایی با ناخدا خورشید ، بهرام بیضایی با باشو غریبه کوچک ، مسعود کیمیایی با دندان مار، داریوش مهرجویی با اجاره نشینها ، علی حاتمی با مادر، امیر نادری با دونده ، کیارستمی با خانه دوست کجاست ، مسعود جعفری با جاده‌های سرد، محسن مخملباف با گبه و رخشان بنی اعتماد با روسری آبی و تعداد دیگری از فیلمسازان  با فیلمهای خوب‌شان سینمای ایران را رونق بخشیدند . اما در این بین باید از پدیده ای به نام اصغر فرهادی و مجموعه آثارش  یاد کنم  که برای اولین بار اسکار بهترین فیلم خارجی و نامزدی اسکار برای بهترین فیلمنامه برای تاریخ سینمای ایران را  به ارمغان اورد.

هر کدام از فیلمهایی که نام بردم دارای نقاط قوت خاص خود هستند… برخی برای ساختار روایی خوبشان و برخی برای  فرم سینمایی  بدیعشان . اما در مجموعه آثار اصغر فرهادی جدای از ساختار کلاسیک  موفق آن  باید به فیلمنامه‌های بعضا درخشان آن مثل شهر زیبا، در باره الی و جدایی نادر از سیمین اشاره کرد که برای اولین بار پرداختن دقیق به  جزییات را در فیلمنامه نویسی ایران مطرح کرد.

 

با توجه به محدودیتهای تیرگان در اکران فیلمها، خصوصاً با توجه به محدودیت زمانی این جشنواره، چه نوع فیلمهایی برای اکران در این فستیوال انتخاب مناسبی هستند؟ در واقع، مهمترین ویژگیهایی که تیرگان برای انتخاب فیلم به آنها توجه میکند چه هستند و چرا؟

بخش سینمای تیرگان علاوه بر محدودیت سالن نمایش با مشکلات و محدودیت های دیگری اعم از مالی و غیره  هم روبرو بوده .  برای مثال به خاطر محدودیت بودجه، شاید قادر به تامین هزینه های برخی از چهره های سرشناس که خارج از کانادا هستند نباشد و گاهی نیز بعضی از چهره‌ها‌ی مطرحی که حضورشان فستیوال را پر بار می‌کند در زمان برگزاری فستیوال در گیر پروژه‌های خودشان هستند. برای نمونه امسال قصد داشتیم از خانم سوسن تسلیمی دعوت کنیم که باوجود تمایلشان هم‌زمان با تیرگان سرگرم اجرای تئاتر در سوئد خواهند بود.  اما یکی از هدف‌های امسال سینمای تیرگان با  توجه به تم فستیوال که وطن  نام دارد انتخاب فیلمهایی بود که  موضوعشان به نوعی به سرزمین مادری، مهاجرت و یا دوری از زادگاه مربوط  می‌شد.

برای مثال در فیلم  ملبورن (نیما جاویدی ) که با  حضور پیمان معادی  در تیرگان به نمایش در خواهد آمد،  علیرغم اینکه داستان‌ در ایران میگذرد اما تم مهاجرت به نوعی دیده می‌شود.  یا فیلم از تهران تا لندن ساخته مانیا اکبری از همین تم بهره‌مند است.

اما هدف عمده بخش سینمای تیرگان توجه و پر‌رنگ تر کردن سینمای مستند در فستیوال امسال است.

من پیشنهاد کردم که تیرگان امسال فرصتی در اختیار مستند سازان مستقل ایرانی قرار دهد تا این ژانر سینمایی که رفته رفته دارای اهمیتی بیش از گذشته میشود را در بین علاقمندان سینما بیشتر مطرح کنیم.

امسال  در مجموع 5 فیلم مستند و 4 فیلم داستانی به نمایش در خواهد امد و این تعداد مستند برای اولین بار است که در بخش سینمای فستیوال تیرگان  به روی پرده می‌رود.

مستندهایی چون : عباس کیارستمی : یک گزارش کار دکتر بهمن مقصودلو (آمریکا ) ، توقفگاه / کاوه بختیاری (سوییس) رقص با مانیا / رویا اکبری ( کانادا ) ، سه گانه غربت / ارسلان براهنی ( کانادا) اهالی خیابان یک طرفه / مهدی باقری ( ایران)   عمرخیام ، نابغه پرسشگر/ بی.بی سی فازسی ( انگلستان)  هر کدام دارای موضوعات جالبی هستند که سلیقه‌های مختلفی را در بر‌میگیرد. ما در سینمای تیرگان همواره سعی کرده‌ایم تا از هنرمندان محلی شهرمان تورنتو نیز با کارهایی که مناسب فستیوال باشد حمایت کنیم. ارسلان براهنی ( فیلمساز) ، رویا اکبری ( فیلمساز)  و لوون هفتوان (بازیگر سینما و تئاتر) از هنرمندان مقیم تورنتو هستند که هر یک با یک کار در فستیوال حضور خواهند داشت . ویژگی‌ها و معیارهای انتخاب آثار سینمایی بر دو اساس است، یکی این‌که ابتدا هنرمندی را در نظر می‌گیریم  و از او دعوت می‌کنیم و بالطبع از میان کارهایی که داشته مناسب ترین و یا تازه‌ترین کارهایش را با توافق خودش انتخاب میکنیم و یا این‌که اثر خوبی را در نظر می‌گیریم و کارگردان یا یکی از بازیگران  اصلی را  برای شرکت در جشنواره دعوت می‌کنیم. همانطور که اشاره کردم این انتخاب ها هر دوره نسبت به تم فستیوال و امکانات آن متفاوت خواهد بود.

خود شما اگر روزی تمامی امکانات را در اختیار داشته باشید و بتوانید تنها یک فیلم بسازید، دوست دارید موضوع آن چه باشد؟

خود من موضوعات اجتماعی و تم‌هایی که با واقعیت زندگی آدمها در ارتباط باشد را می‌پسندم. امید، اراده و تلاش  از تم‌های مورد علاقه من است. تا کنون سه مستند در کانادا ساخته‌ام که هر سه دارای این تم بوده… به خصوص آخرین مستندم بازمانده‌ای از ماگادان که خوش‌بختانه طبق یادداشتهایی که از گوشه کنار دنیا به دستم می‌رسد توانسته تاثیر مثبتی روی بیننده ها بگذارد. ولی در حال حاضر در جواب سوالتان اگر روزی  تمام امکانات را در اختیارم بگذارند  و بتوانم فقط یک فیلم بسازم، آن فیلم در باره عدم خشونت و تلاش برای همزیستی مسالمت آمیز از روابط فردی و خانواده  گرفته تا اجتماع خواهد بود. مرز بین  صلح و خشونت را اندیشه و نوع بینش آدمی تعیین میکند.

آیا نکته ی دیگری هست که پیش از جشنواره مایل باشید با مخاطبان تیرگان در میان بگذارید؟

در آخر باید خدمت علاقمندان به سینما اشاره کنم که نمایش فیلمها در بخش سینمای تیرگان رایگان و برای عموم  ازاد است   و از انجا که همه فیلمها دارای زیر نویس انگلیسی هستند می‌توانید دوستان غیر ایرانی خود را نیز دعوت کنید.  برای اطلاع از جزییات فیلمها و تاریخ نمایش آنها به وبسایت فستیوال مراجعه کنید. یادآوری می‌کنم که یک برنامه ویژه نیز در بخش سینما برای معرفی یک پروژه مهم انیمیشن  که در حال تهیه  است و موضوع آن در باره ایران و فرهنگ و ادبیات ایران است، برگزار خواهد شد.  در این برنامه آن ماری فلمینگ کارگردان و ساندرا او بازیگر کره ای تبار کانادا و برنده جایزه گلدن گلوب برای فیلم ساید ویز نیز حضور خواهند داشت و برای مهمانان در باره انگیزه مشارکت در پروژه ای درباره ایران سخن گفته و به سوالات مردم پاسخ می‌دهند. در این انیمیشن که قسمتهای آماده شده ای از آن در مراسم برای اولین بار پخش خواهد شد از صدای چند بازیگر ایرانی مانند شهره آغداشلو و هوشنگ توزیع  استفاده شده است. امیدوارم که مردم با استقبال از سینمای تیرگان و طرح نقطه نظرهای خود در بهبود و ارتقا این بخش در دوره های بعد، فستیوال را یاری دهند.

 

گفت و گوی وبلاگ تیرگان با عارف محمدی، به کوشش بهاره گلزاری

| Activities, Aref In Media |