سینمای وطن در غربت …

عارف محمدی- مدیر بخش سینمای  تیرگان

جشنواره دو سالانه فرهنگی و هنری تیرگان امسال نیز همچون دوره های گذشته دربخش سینما آثاری ازفیلمسازان ایرانی را  به نمایش میگذارد . سینما که هنر هفتم لقب داده شده بی شک یکی از مهمترین ابزارهای چند بعدی  است که  میتواند انواع فیلمهای  سرگرم کننده ،  اندیشمند و یا جریان ساز را در زمینه های مختلف تولید کند. صنعت فیلمسازی هالیوود در غرب و بالیوود در شرق با وقوف به تاثیر عمیق این رسانه بر توده مردم علاوه بر سود اقتصادی کلان حاصل از پخش تولیداتشان، در ابعاد سیاسی و فرهنگی نیاز اهداف خاص خود را تامین میکنند .

ظاهرا  مردان سیاست  درایران از همان دوران آغازین سینما  به اهمیت این سوغاتی غرب   از سوی  مظفر الدین شاه قاجار آگاه شده بودند!. در دیالوگی از فیلم ناصرالدین شاه اکتور سینما ( محسن مخملباف) امیر کبیر خطاب به ناصرالدین شاه میگوید : ” اگر نیت یک ساله دارید ، گندم بکارید، اگر نیت ده ساله دارید، درخت بکارید، اگر نیت صد ساله دارید ، آدم تربیت کنید، سینماتوگراف، آدم تربیت میکند”.

اما سینمای ایران اگر چه اولین اثر خود را با فیلم  صامت  آبی و رابی ساخته آوانس اوگانیانس از ارامنه  مهاجر و تحصیلکرده مسکو در تاریخ سینما به ثبت رساند اما عمده آثار مطرح و به خصوص اولین فیلم ناطق ایران ” دختر لر -1312″ توسط یک ایرانی زرتشتی به نام عبدالحسین سپنتا  در هندوستان تولید شد. سپنتا که عاشق ادبیات کهن ایران و مردی میهن پرست بود به تشویق علی اصغر حکمت وزیر معارف آن دوران فیلمهایی با مایه های ملی، ادبی و  تاریخی  چون : فردوسی، شیرین و فرهاد ، لیلی و مجنون را در هندوستان ساخت و در ایران به نمایش گذاشت .  با این توضیح میتوان گفت که آغاز سینمای ایران به نوعی در غربت شکل گرفت. بعدها و با پیشرفت سینما در ایران ، تولیدات مشترک با کشورهای غربی و شرقی باعث شد تا هنرمندان ایرانی فیلمسازی درغربت را هم تجربه کنند و سالها بعد هم فیلمسازانی که در غرب تحصیلکرده و یا  تجربه کار در سینمای غرب را داشتند اموخته هایشان را با خود به وطن آوردند تا در سینمای میهنی خود به کار ببرند و هم اینها خود یکی از پایه های مهم موج نو سینما شدند . سینما گران نامداری چون : داریوش مهرجویی ، پرویز کیمیاوی، فرخ غفاری، هوشنگ کاووسی ، هژیر داریوش، سهراب شهید ثالث، فریدون گله ، فریدون رهنما ،بهمن فرمان ارا و کامران شیردل تعدادی از این تحصیلکردگان سینمای غرب هستند. پس از انقلاب اسلامی در ایران سینمای ایران فراز و نشیب های زیادی را طی کرد و سیاست گذاری های دولت جدید  باعث شد تعداد زیادی از هنرمندان به خصوص هنرپیشگان زن و مرد در همان سالهای اولیه جلای وطن کنند. تعدادی از آنان با گذشت سالها و تغییرات به وجود امده در فضای سیاسی توانستند به ایران بازگردند و عده ای تا با امروز همچنان در غربت به سر میبرند .  اما جدای از ستارگان سینمای قبل از انقلاب سینماگرانی از نسل  جدیدتر هم با وجود شهرتی که در سینمای پس از انقلاب به دست اوردند به دلیل برخی بی مهری ها و یا مخالفتها با فضای موجود خواسته و نا خواسته و در اوج شهرت تصمیم به مهاجرت گرفتند . نامهایی چون امیر نادری،  محسن و سمیرا مخملباف ، بهمن قبادی ، سوسن تسلیمی ، گلشیفته فراهانی …که هر کدام به دلایلی در حال حاضر به فعالیتهای هنری در کشورهای دیگر مشغول هستند. در این میان سینماگرانی هم هستند که به واسطه جوایز معتبری که در جشنواره های جهانی کسب کردند مورد توجه تهیه کنندگان غربی قرار گرفتند تا با سرمایه آنها فیلم خود را بسازند . عباس کیارستمی و اصغر فرهادی دو نمونه شاخص از فیلمسازانی هستند که در ایران ماندند و فقط برای ساخت فیلمشان  سفر کردند.

و حالا پس از چند دهه جشنواره فرهنگی و هنری ایرانیان در هاربر فرانت سنتر تورنتو  نیز برای پنجمین بار میزبان سینمای ایران  درغربت میباشد که به نوعی میتوان ” سینمای وطن در غربت” نامید.

بخش سینمای تیرگان از اولین دور برگزاری جشنواره تا به حال  با وجود تمامی مشکلات و موانعی که بر سر راه خود داشته توانسته میزبان  سینماگران مطرحی چون : بهمن فرمان آرا ،  کامبوزیا پرتوی،  همایون ارشادی ، شیرین نشاط، جعفر والی باشد.  اگرچه برخی از هنرمندان دعوت شده به دلیل مشکلات اخذ ویزا و یا مشغله کاری نتوانستند در جشنواره حضور پیدا کنند اما آثارشان به روی پرده رفت و با استقبال تماشاگران رو برو شد.  فیلمهایی چون : ناخداخورشید ( ناصر تقوایی) ، آوازهای سکوت ( خسرو سینایی) ، خون بازی ( رخشان بنی اعتماد)، و  چهارشنبه سوری  ساخته  اصغر فرهادی ازآثاری بودند که  علیرغم عدم حضور کارگردانانشان با استقبال مردم در سالنهای نمایش روبرو شدند.

تم امسال جشنواره   تیرگان ” وطن ” است . به همین منظور بخش سینما سعی کرده تا علاوه بر آثاروطنی  در حد امکان ،  امسال از هنرمندانی هم  که به هر دلیلی  تجربه کار دور از وطن را داشتند دعوت کند. ( پیمان معادی،  مانیا اکبری، دکتر بهمن مقصودلو…) هنرمندانی هستند که تا زمان نوشتن این مطلب امادگی خود را برای شرکت در فستیوال اعلام کردند و هنرمندان دیگری چون بهرام بیضایی هنوز پاسخ قطعی نداده اند.  سینمای مستند نیز از بخشهایی است که برای اولین بار به صورت جدی تری در سینمای تیرگان به آن پرداخته خواهد شد . یکی از این مستندها  فیلم  ” عباس کیارستمی ، یک گزارش ” ساخته دکتر بهمن مقصودلو ( کارگردان، تهیه کننده و کارشناس  سینما ) است که  با دستمایه قرار دادن اولین اثر بلند سینمایی  این سینماگر به نام ” گزارش”  با بازی شهره آغداشلو  به بررسی اهمیت کارهای کیارستمی در سینمای جهان پرداخته و با قراردان گفتگو با این فیلمساز در کنار هنرمندان و منتقدان ایرانی و خارجی  و نگاهشان به آثار او دریچه دیگری را برای اشنایی با این فیلمساز مطرح ایرانی در سینمای دنیا میگشاید.

سینمای تیرگان همواره سعی کرده تا با تکیه بر ارزشها و تجربیات سینماگران نسل قدیمی تر و نمایش آثار مطرحشان  ، فضایی را نیز برای دیده شدن آثار خوب سینماگران نسلهای جوانتر باز کند تا از این طریق ایرانیان مقیم کانادا و غیر ایرانی های علاقمند به سینمای ایران فرصتی بیابند تا از دریچه دوربین سینماگران ما با فرهنگ و مسائل اجتماعی موجود در جامعه ما بیشتر آشنا شوند. در بخش فیلم کوتاه نیز امسال چند فیلم از جهت حمایت از کارگردانان جوان ایرانی مهاجر، قبل از چند فیلم بلند به نمایش در خواهد امد و طبق برنامه ریزی هایی که شده تیرگان در جشنوار ه دو سالانه اینده بخش مسابقه فیلم کوتاه را نیز در کنار عکاسی وداستان نویسی اضافه خواهد کرد.

امیدوارم که با همیاری و  همدلی هموطنان جشنواره تیرگان و دیگر جشنواره های فرهنگی و هنری که در هرکجای دنیا در پی اعتلای فرهنگ و هنر غنی و با قدمت  کشورمان  هستند بتوانند هر بار پربارتر از قبل به فعالیتهای مستمر خود ادامه دهند.

  سینمای  تیرگان  

| Activities, Review |